Ka Oiaio, Volume VII, Number 47, 17 January 1896 Edition 03 — HE MOOLELO KAAOHAWAII NO KA Puhi o Laumeki. KA MEA I LIKE ME KA ILIO Puaapualenalena [ARTICLE]

Help Learn more about this Article Text

HE MOOLELO KAAO HAWAII NO KA Puhi o Laumeki.

KA MEA I LIKE ME KA ILIO Puaapualenalena

Ka hele hou ana o Mokumeha no Molokai a me Maui, - a noho wahine oia ma Hana, a me kona hale ana i ke kaua - a loaa iaia na pilikia ma kona kino. - a hooleiia oia iloko o kekahi Pa Puaa. - ma Wananalau. A maia hope iho, ua haawi ae la o Mokumeha i kona aloha hope loa i na makua a me ko laua kaikuahine hanau mua a me ohana a pau o kahale, a hele mai la oia no ke kula laula o Ewa, a hiki oia maluna o Kapukaki, o keia kahi e pau ai ka ike ana aku i ke ka maokioki o ua aina laiula i kalepo a ka makani a oia no hoi ka palena o Ewa a me Kona. A hala keia wahi iaia, ua hiki mai oia no Huluomanu a me Koleana ma Moanalua, a hiki oia ma ka wai o Lapakea a me ka piina o Kauwalua, a ua kamoe loa aku kana hele ana a hiki ma Maunalua, ua moe oia ma kekahi hale kamaaina malaila a hala elua la no ka manao e ike oia i kekahi waa e holo ana no Molokai. I ke kolu o ka po, aia hoi, ua ike kau la o Mokumeha i ke aka kino wailua o kou kaikuaana puhi Laumeki ma kona ano kino kanaka maoli elike me kela hoike ana ma Laiemaloo, a oia kana kino aka la i olelo iho ai ia Mokumeha. E kaina-e-apopo e nana aku i ko alanui e hiki ai oe e hele no kahi au i makemake ai. Aia nae ia Mokumeha i puoho ae ai mai kona hiamoe ana, aia ka he moeuhane kana, a hoomanao ae la oia aole ia mea he ae, e o kona hanau mua no o Laumeki. I ke ao ana ae, ua ike la oia i kekahi mau kanaka elima e hoomakaukau ana i ka waa e holo ana i Molokai, nolaila, ua hele aku oia e hoolauna me ka poe mea waa. Iaia i hiki aku ai ma kahi o ka poe mea waa ua maopopo ia lakou ka inoa i hiki aku ai keia kanaka ui a maikai o kona mau hoina apau aia he manao kona, nolaila, ua ni- nau maila ke kanaka ponoi nona ua waa nei ia Mokumeha, ua hai aku keia i kona manao oia kekahi e kau pu maluna o ka waa, a ua ae oluolu mai ka mea nona ka waa, a mahope iho o ka hoomakaukau ana i na ukana a me na pono no ka holo moana ana, e like me ka mea maa mau i ka poe kahiko, a ua hoi hou mai o Mokumeha e haawi i kona aloha hope i ka poe kamaaina ana i noho ai ma Maunalua.

Ma keia manawa no, ua hele hou aku oia a hiki ma kahi o ka waa e makaukau ana no ka holo, a oia no ka wa i panee aku ai ua waa nei no kaili kai, a kau like ae la na poe kanaka elima a oia hoi ke ono, ua noho aku la keia mamua o ka waa ma kahi o ke kia e ku ana i ka waa o kaiako mua, a ua olelo aku no hoi o Mokumeha i ka poe nona ka waa e haawi mai i Hee nana, a ua hookoia kana olelo, aia ia lakou nei i kaalo ae ai mawaho o kalae o Kawaihoa, a oiai o Ihiihilauakea e kiei iho ana, aia hoi na aheahe welelau makani holouhaio kekaha e hoopiha pono ana i ka Pea o ka waa, a ke maki wale ia no keama i ka ilikai me he Iao ala, a ke kalelemuku nei hoi na kanaka ia laua na Iao. A ia nae ia wa, ua ike aku la o Mokumeha i kekahi mea ula ma mua pono o kaihu o ka waa, e puoho ai a i ka makani me na [illegible] ohia, a ua hoomanao ae no oia, aole ae he mea e ae o kekahi kino lau keia o kona hanau mua Laumeki. Oia hoi he Lolimakoko i haku ia e na'lii iloko o na lalani hope o ke mele-o Koauli Keakea ka lani. O keia ka mea nana i hoohikiwawe loa me ka maalahi i ke alakai ana i keia waa me ka halawai ole me na ulia poino ma kai o Kaiwi i na mea a pau maluna o ka waa a hiki wale no i ke kaa hope anae o kalae o Kalaau mahope o lakou, eia wale no keia i ke kakahiaka a maia ano wale no lakou a hiki i ke kaa pono ana'e o lakou nei mawaho o ke kahalaiakamanu, ua ninau aku la o Mokumeha i ka poe nona ka waa ana e kau nei. O wai keia aina mauka o kakou e ku mai nei? Wahi a ka poe mea waa. O Molokainuiahina. A olelo hou o Mokumeha. Aihea kakou e pae aku ai iuka o ka aina? Pane ka mea nona ka waa. Ei ae mua aku ana kakou no Kamalo, aia ilaila kou kaikuahine kahi i noho ai me kana kane me ka laua mau keiki, a mahope aku no Ualapue a Waialua, a o ke awa hope loa e pae ai a huli hoi mai o Halawa. Mahope o keia mau ku-ka olelo ana, ua holo pono lakou nei a pae ma Kamalo a hui pu me na ohana o ka mea waa, a ua haawi ia no leo uwe aloha mawaena o na malihini a me na kamaaina me na hookipa maikai ana, elike me ke ano mau o ka poe kahiko. Aia nae ma keia holo ana mai o ua waa nei ia la, ua loaa no he mau manao hoohuoi i na poe kanaka o Maunalua Oahu nei ma keia holo ana a lakou no ka hiki wawe loa me ka makani maikai a pae kakahiaka ana i Molokai me ka pulu o o kahi kihei i kaili a me kahi malo i ka hope, [illegible] he mea ia, aia no lakou i ka aina kahi i noho ai, aka aia no nae ua loaa ka mano haupu i ka mea nona ua waa nei, no keia kanaka maikai noia i holo pu mai ai lakou mai Oahu aku nei, a oia hoi ka mea nana i hoohauli loa i ko lakou manao aloha ia Mokumeha me ka malama ana iaia, a i ka hala ana o kekahi mau la ma Kamalo, ua ninau aku ka mea no-

na ka waa ia Mokumeha i kona makemake o Molokai, a ua olelo ae oia, aole ona makemake oia aina he makemake makaikai wale no kona i hele mai ai, a maia hope iho, ua haalele aku ka poe mea waa ia Kamalo, a ua hele wawae aku o Mokumeha me kekahi mau kanaka kamaaina o Kamlo mauka o ka aina a hiki ma Uwalapue kahi o ka waa i pae ai, a noho mailaila no kekahi mau la, a mailaila aku no Waialua a hala kekahi mau la. A mailaila aku no Halawa, a malaila kahi i noho loihi ai no na anahulu ekolu, aia nae maia noho ana, ua hoolauna maila kekahi kaikamahine ui a mea makua oia awa awa kaulana i kawailele o Moaula i ua Mokumeha nei ma ke ano i kane oia nana, ua olelo aku oia i ka mea oiaio e pili ana iaia iho ma kona ano he malihini oia, aole hoi he mau mea ana e lalau ae ai a haawi aku [illegible] la o Halawa.