Ka Oiaio, Volume VII, Number 45, 3 January 1896 — HE MOOLELO KO AO HAWAII NO KA KA MEA I LIKE ME KA ILIO PUAAPUALENALENA [ARTICLE]

Help Learn more about this Article Text

HE MOOLELO KAAO HAWAII NO KA Puhi o Laumeki

KA MEA I LIKE ME KA ILIO PUAAPUALENALENA

Ka mahele elua - a me ka huli ho pe ana o ka MOkumeha huakai hele me ka Puhi Laumeki - ma Koolauloa, Waialua, Waianae - a hiki i Ewa. Ua pololei keia mau olelo a Makalii, a o keia kanaka lawaia nui o Kaipapau a me Hauula, oia ka lawaia nana i hoopuni i ka upena i kela ia kupua hapa kanaka he HIlu o Kaululena kona inoa, a o ua Hilu ala ka mea nana i pani ka wai mauka o ke kuahiwi a hookuu mai i ka wai a lilo na Loi, Hale a me na kanaka i mea ole a hiki i keia au hou, a oia ka mea i oleloia ai ma ke mele. O ka Hilu moe kahawai, Nana i paniia Mana. I kekahi la malie-a-maikai o ka

Laamake, aia hoi, ua olelo aku la o Mokumeha i na makua e manao ana oia e hoi me kona hanau mua Laumeki a me na kanaka no ke one oiwi Laiula i ka lepo a ka makani moe ae, oiai ua lawa kona mau la o ka noho ana me laua a me na haawina hoi o ka pomaikai i nai mai aiai aku a me ka puhi Laumeki. I ka lohe ana o na makua i keia olelo a ke keiki he mea kaumaha keia me ka puuwai aloha keiki, a oia ka laua i hoomakaukau iho ai i na pono ai na ua keiki la a me ka puhi Laumeki a me na kanaka no ka huli hoi ana, a he mea maa mau no ia i ka poe kahiko ma na huakai hele, o ka ai a me ka ia a me na Olowai, aole ia e poina ia lakou, oia ka mea e lilo ai na ale hanupanupa o ka moana i mea ole i ko lakou mau lima, me ka lakou mau mapunahoe. I ka makaukau ana o na mea a pau no ka mea o ka la keia o ka hoi [wehe o uwahi.] Ua olelo o Mokumeha i na makua e lawe aku i na mea ai na ka puhi Laumeki, oiai, o ko laua la ia e ike hope loa ai iaia a me kona hanau mua kamehai, a ua hookoia keia ololo e na makua me ke aloha i ka mea nana i lawe mai ka anae i ua Laumeki nei e ai nei i na mea ai a pau, a ia no hoi o Mokumeha a me na kanaka ke ai nei me ka poe o ka hale, a mahope iho o ka ai ana ua liuliu ae la na mea a pau no ka hoi ana no kahi o na waa e kau aia ma ke one kahakai o Laiemaloo, aia no o Mokumeha me na makua i ka hale i kela wa, a oiai lakou e olelo ana, aia hoi ua lohe pono aku la o Mokumeha he wahi leo kanaka aheahe malie me na huaolelo maopopo i ka pane ana mai. E Kaina e, e hoi kaua. I ka lohe ana o Mokumeha i keia leo, ua puka aku oia iwaho o ka hale a ike aku la oia i kekahi keiki ehu o ka lauoho e noho mai ana i luna o ke kuula kahi a ka puhi Laumeki e noho ai, ai kona hoomaopoopo ana iho, aole ia he mea e ae o kona hanau mua puhi no, a oia hoi kona ike mua loa ana i ka loli kupanaha ana ae o kona kino i mea kino kanaka maole, aia no hoi ke kino puhi ke moe malie nei. A no keia manawa pihoihoi, ua olelo aku la o Mokumeha i ua makua e hele mai laua o ike i ka milihini hou, ai ko laua ike 'ana, he mea e ka piha hauoli nui, aole no i liuliu iho, ua nalowale koke ae la ua mea kino kamahao nei mai ko lakou mau maka aku, a o keia ka wa o ua puhi Laumeki nei i oni aku ai no kai o Laiemaloo a noho a na i loko o ke kai ma ka lae Laniloa e kali ana i kona pokii me na [illegible] ka. Aia i keia wa a ua puhi nei i ha-