Ka Oiaio, Volume VII, Number 41, 20 December 1895 — HE MOOLELO KAAO HAWAII NO KA PUHI O LAUMEKI. KA MEA I LIKE ME KA ILIO Puaapualenalena [ARTICLE]

Help Learn more about this Article Text

HE MOOLELO KAAO HAWAII NO KA PUHI O LAUMEKI. KA MEA I LIKE ME KA ILIO Puaapualenalena

Ka imi ana i kona kahu - Pela no keia Puhi kaulana i oleloia He Puhi ka i'a- He ka Lala.

A iaia i lalau iho ai ma ke poo o ua puhi nei, ua hoomaka koke ae la oia e oni me kona ikaika nui. A ia na keia mea i hoopahua aku i kona mau lima me kona manao a lilo kana olelo i mea ole, a ma ia ano, ua olelo hou aku la ke keiki pehea iho la? aole he hiki wahi a Pueo, a ua olelo hou aku la ke keiki ia Pueo, e noho pono iho oe ma hope mai o ka pane poo o ko keiki puhi. A e hookomo aku hoi i ko mau lime me na anae au ma ke opi o ka puhi a nana ka lawe ia kaua a hiki i ka hale, ua ae mai la o Pueo i keia mau olelo a pau a Mokumeha. I loa no a pau na olelo ana o ka hoomaka aku la no ia o ua puhi Laumeki nei e oni iluna o ka aina ma ke ano o ka loli ana ae o kona kino he puhi, Kapa, ua lawe keia puhi i keia mau mea kino kanaka maoli maluna o kona kuala.

O ka lawe ana a keia puhi Laumeki i kona pokii kanaka a me Pueo he mea kupanaha maoli no hoi ke heluhelu iho ma kona moolelo, ua lawe keia puhi me ka pilikia ole a hiki ma ka hale ponoi o Pueo, mamaukae o Laiemaloo he aneane he hapalua mile ka loihi mai kai mai o kahakai kahi a ka anae e hoolulu ala ma kahi kapa ia o Kaihukuuna. Ma keia wahi o keia moolelo, aole i hiki aku na kanaka me ka i'a i ka hale, ua hiki mua aku la ka puhi mamua. Ua olelo aku la o Mokumeha i ka makuahine e hoomalu i na mea a pau o ka hale, aole e walaau a me ka holoholo ana e kali malie a pau kana hana ana me Pueo no ke kuula, kahi hoi e waiho ai o kela mau anae elua. A ma ia ano i ike ia ai ka poe kahiko he malama i ka oihana lawaia a me na pohaku i olelo ia he kuula, a pela no me ka poe mahiai aole lakou e poino i na hua mua o ke kalo a me ka uala a me na mea kanu e ae a pau o Hawaii nei. Ua haawi mua lakou ia mau mea i ke Akua, a mahope aku ke kanaka e like me ka Lahui Pake mahi raiki aole lakou poino i ka mahina poepoe. Aia i keia wa, ua hana koke o Mokumeha i kuula me ke kuhikuhi pono aku ia Pueo i na mea a pau, oia hoi ka hoonoho ana i na pohaku a maikai me he kahua hale ala ke ano, aia nae mawaena pono he wahi lua poepoe he wahi e waiho ai ka aahu a me ka waa lau a me ka i'a a me kekahi mau mea e ae. Aia hoi ma ka aoao o ua lua ala kahi i kukulu ia ai ka laaa ohia ha ai ole ia he hau, ua hana ia he wahi laau kea i hoopaa ia me ke I'e me ka oloa a me ke Kilioupu. Aia maluna oia laau kahi e kau ai ka lua o ka i'a e mohai aku ai i ke Akua nui oia o Kukanaloa Kane a me Lono, a pau ka hana ana. Ua lawe ia na mea ai a ka puhi ma keia ko'a ia i hana ia a noa keia mau mea a pau ia Laumeki, a ua hoihoi ia ua puhi nei maloko o kekahi hale okoa kahi i hoomoe ia ai iluna o ka moena me na kuina kapa palula A ma ia hope iho ua hoomaka ia ka hana ana o ka ai a me ka i'a e like me ka makemake a ke wae ala a ka anae nui lawe ae la hoonuu. Mahope o ka ai ana, ua kaha ia ka i'a a ua kapi ia i ka paakai, a ua waiho ia ka i'a i miko i ka paakai iluna o ke ahua moena no ka mea aole e pau ka i'a iloko o ka ipu no ka nui hewahewa o ka i'a. Ma ka wanaao o ua po nei ua olelo aku la o Mokumeha ia Pueo e hele aku e kala i na kanaka a pau o na Laie elua e kii i ka i'a e hoopuni. He mea oiaio, ua hele aku la o Pueo ma Laiewai ka mua e kahea ana me ka leo nui e like me ke kala ana a ka luna malalo o ke konohiki i na la koele o na 'lii o ke au kahiko. I ka hele kahea leo nui ana o Pueo ma Laiewai aku a hiki i Laie-

maloo o ke ao loa ae la no ia, a iaia i kokoke aku ai ma kahi o ka i'a e hoolulu nei ma Kaihukuuna. ua ike koke aku la ke keiki Mokumeha i kahi ahua a ka makuahine i lawe mai ai i kana i'a mua a waiho malaila, nolaila, ua hele aku la oia a hiki malaila, a huli like aku la laua a nana aku la i ka ilikai. Aia hoi he ula pu wale no ke kai i ka anae me he lepo ala na ka wai kahe hou i ka wa ua nui, aia hoi na kanaka ke hele mai nei me ka ninau ana aia ihea ka i'a? No keia ninau a kanaka ia Pueo i ka i'a aia hoi, ua kuhikuhi aku la oia i ka i'a iloko o ke kai ai ko lakou ike pono ana aku i ke ano ula o ka ilikai, ua nui ka makahehi o na kanaka a pau e holoholo ana i o a ianei mauka aku nei o ka aina me na leo walaau o ka hauoli, oiai he mea malihini loa ka ike ana aku i ke ku ana o ka anae ma Laiemaloo, a he mea hoi i kamaaina ole ia lakou mamua. Ano i keia wa aia ka poe i lako i ka upena a me na waa ke liuliu nei me ka awiwi nui a he wa no hoi keia no Pueo e hoomau ana i ke kamailio ma kona ano oia no ke kilo nana e kuhikuhi pono aku i kahi e hoopuni aku ai i ka anae, a oia ka ka poe kanaka lawaia e hoolohe mai la i kona leo.