Ka Nupepa Kuokoa, Volume VIII, Number 40, 2 ʻOkakopa 1869 — Ka Nupepa Kuokoa. HE KAAO NO KAUILANI. [ARTICLE]

Kōkua No ke kikokikona ma kēia Kolamu

Ka Nupepa Kuokoa.

HE KAAO NO KAUILANI.

h'e kupueu o ktt ukn waokele o Kaivoikini i /I m/uo. Kauoi. aine ka~ poe mamo aku. HOOPUKAIA E SAMUELA KAPOHU. HELU 3. ILMamuli o ke kono ana inai a ka }chul*hueh(»o>uka i Kaao moolelo llawaii a haolo nia ko kalou nupopa. a no ka niea hoi, no ka lehulehu ka nunepa, nolaila. ua ae aku inakou e lioopukaia ke Kaao Hawaii nialalo iho nei. Aka,ke noinei niakou, o na olelo maalea a uie na olelo hoomanauiana o ka wa kahiko, aole no ia*he mea na kakuū e manaoio aku ai; he hoiko ana ia i ke auo hupo loft oko kakou lahui i kela wn. ona hewa a mo na olelo pelapela, e knpae loa ak« k» haku Kaao ia inea niai kona kakau anainai.] Na hana a Kauilani i kona makuakane ame kini o ke'kua o ka mauna. Kona kii ana e pepehi i ua akua pehu nei a make loa. Kana wanana i kona makuakane. I ka wa a ka makuakane i kena aku ai ia Kauilani e kii e pepehi i ke'kua pehu, ia wa i i mai ai o Kauilani, "Ae, heaha la hoi, aia no nae a hoolohe oe i ka'u, alaila ka hoi make ia kaua." "Pehea la auanei e make ai ia kaua ?" wahi a ka makuakane. I mai o Kauilani, "E imi oe i mau olapa ahakea elua, a e hana no hoi a maikai." Ae mai no o Keahua i ke kauoha a kaua keiki. 1a wa koke no hoi, kena ae la oia i kekahi kahu ona, o Lanikuhana ka inoa, e hele e imi i ka mea i kauohaia, me ke aoao pu aku no hoi i ke ano o ka hana ana. Hele aku 1a no hoi o Lanikuhana e imi ana ma o a maanei i ua mea nēi i kauoha ia mai ai iaia e imi. Aole no hoi i liuliu ia kaha ana aku, hoea mai ana kela me ua mau lapa ahakea nei elua, ua hana ia no hoi a maikai, a ku ana keia imua o Keahua. Lawe ae la hoi o Ke-

ahua i ua mau mea la imua o Kauilani. A ike iho la o Kauilani, ua hiki wawe loa ka loaa ana o kana mea i kauoha ai, nolaila, olelo aku la oia ia Keahua, " E hoi oe a hiki i ka hale, a e hoouna aku i elua mau kanaka, e lawe i keia mau mea elua ; o kekahi o laua, mauka o Kawaikini nei, ma ke kumu o ka pali, e hana a paa loa ; a o kekahi hoi makai, i ka mapuna lipaakai a Hina ; e hana no hoi; ia i kana a paa, me ke kukulu nae o kana iluna, aole hoi e pono ke hoomoe." A ma keia kauoha a Kauilani, ua hoi aku o Keahua, a hoouna aku la i elua mau kanaka, e like me ka olelo a kana keiki. Hele no hoi ua mau kanaka nei a hoi mai ana, me ka hai ana mai hoi i ka pau ana o na kauoha i ka hookoia. A ma ke ano mana o ua keiki nei, ua poeleele koke iho la ka la, mahope koke iho o ka makaukau ana o na mea a pau i oleloia ae la maluna ; a i ka hiki ana i ke aumoe o ua po nei, ua pauhia na kanaka i ka hiamoe, aole no hoi he hookahi kukui e a ana. A ma ua po la e olelo ia nei ia kakou, ua puka ae la ka mea nona keia kaao, a ku iho la mawaho o kona hale, a kahea ae la i na akua he nui wale, penei: "E uka, e kai, e Kona, e na akua a pau, haele nui mai i kulana o ka hana. O ka palena o uka, he olapa ahakea, aia i ke kumu o ka pali; a pela no

hoi ko kai, he olapa ahakea no, aia nae i ka mapuna lipaakai a Hina. Me na pupu wauke mai no. A ka pali o Halelea la hoi mai, a ka wai o Wailua hele mai, a kanu i ka mala a kakou i keia po, a ulu, a oo no i keia po." A pau ae la ke kalokalo ana a ua keiki nei, hoi aku la oia a maluna o kona wahi moe, a hiolani iho la. A ma ke ao ana ae, ala mai la o Keahua, a nana aku la, aia hoi, ike aku la oia i ka ulu mai o ka wauke, me kona noonoo ole hoi, he oihana keia na ke keiki. I aku nae oia i kana wahine, "Ei nei e moe nei e, he rnca kamahao wale no hoi keia." Onioni ae la ua wahine nei, a kuke ae la i ke kane, oiai ua minamina loa oia i kona hiamoe, a ke pulou la no ua wahine nei iloko o ke kapa. A no keia kuke ana mai a ka wahine, pii koke ae la ko Keahua wahi kai, a ane hooinaina iho la oia, me ka i iho, "O keaha iho la hoi kau o ke kuke ana mai ? He mea hewa iho la ka hoi ia nou, ka hoala ia aku hoi, e ala a e nana pu ae kaua i keia mea kupanaha, no ka mea, i na kau i hala e aku, a ma ka la no hoi inehinei a hiki ma ka po ana, aole kaua i ike, e ulu ana hookahi kumu wauke, a i keia wa, ke ike nei au, aole i kana mai o ua mea he wauke

e ulu ana, ua hele a oo." I ae hoi ka wahine iloko o kona pulou kapa, "O ko hoohewahewa koke iho la no ka ia i ka oihana a ke keiki a kaua i hoomakaukau ia ai inehinei ?" A o ua keiki nei, aia no oia ke nanea la i ka lealea o ka hiamoe. Aka, i kona ala ana ae, pane mai la oia i ka makuakane, "Auhea oe, ou mau kanaka a pau a me na wahine, e ii koke i ka wauke, a hohoa no i keia la, a kaulai no a maloo, a hilo no a pau i keia la." A no ka nui launa ole o na kanaka, ua pakahi ia ke kumu wauke i ka mea hookahi, a hookahi no ka oehu ana ae, o ka pau ae la no ia i ka manawa pokole. Ninau mai nae ka makuakane i ke keiki, " O keia mau mea waleriho la no anei?" I aku o Kauilani, "E hana hoi i mau hale halau i elua, a paa koke no i keia la," Ae aku no hoi ka makuakane, me ke kena ana ae i ka elua hapakolu o na kanaka e hana i ua mau hale nei, ua hooko no na kanaka, a he manawa ole, ua paa ua mau halau nei elua i ka hanaia ia la.

A mahope iho, puka mai la o Kauilani mai kona hale mai, a ike ae la ua paa ua mau halau nei, i hou aku la oia i kona makuakane, "E nukei hamau ka leo;" o ke ano o keia, e noho malie, aole leo pane. Ku iho la ua keiki Kauilani nei, a kalokalo ae la i na aumakua penei : " E na aumakua o ka po, e na aumakua o ke ao, ia'u nei, owau nei o Kauilani ka oukou pulapula, e hoolohe mai ka ualo aku. E na akua o ka mauna, Kupulupulu, Kulanawao, Kupaaikee, na akua akamai i ke kalai laau a me ka poe ike i ke kua laau, eia na halau elua, kahi i hoomakaukauia ai i wahi na oukou e hana ai. E kini hoi o ke'kua, ka lehu o ke'kua, ka poina o ke'kua, e kalai oukou i kii a nui, a piha keia mau halau elua i keia wa koke no."

A pau ae la ke kahea ana a ua keiki nei i na'kua ona, uhi koke mai la ka malu o ka po maluna o lakou, a pauhia koike iho la na kanaka i ka hiamoe, oiai ua maluhiluhi lakou no ka nui o ka hana, a o Kauilani wale no koe, e hoolohe ana i ka ikuwa umauma mai o ua poe akua nei. Heaha la hoi ke kauoha a ko lakou haku ia lakou, a he mea ole ia mea, a piha ana ua mau halau nei i na kii ia po. Moe iho la o Kauilani ia po a ao ae, hele aku la oia e nana i ua mau halau la, aia hoi, ua piha pono loa ka i na kii, a e ku ana ke ahua o ka wahie mawaho o ua mau hale nei. Hoi mai la ia a olelo aku la ia Keahua. "E! ou mau kanaka e kii ae e puhi i kela mau puu wahie i ke ahi, malia o ike mai ko hoa paio i keia mea kupanaha o ka uka nei, a kupu ae ka manao iloko ona, a manao hoi e pii mai i o'unei, alaila ka hoi, maopopo ka la o maua e kaua ai." He ae wale no ka ka makuakane, a kena ae la hoi i na kanaka, e puhi i ua puu wahie nei i ke ahi, a hooko no hoi na kanaka e like me ke kauoha a Keahua. A maanei nae, e waiho ae kakou no keia wahi hana a Kauilani, a e nana ae kakou i ka hana ana a ke'kua pehu a me kona pii kino ana e halawai me Kauilani uiauka o Kawaikini.

Ka haohrao ana o ua akua-pehu nei i keia mea hou o ka uka. Kona manao ana e hele e ike i keia mea a hui ai oia me Kauilani. E noho ana no ua akua pehu nei makai o Wailua, ma kahi i kapaia o Papaalae. a huli aku la oia a nana ia uka o Kawaikini, ma ke alo iho o Waiaieale, a ike aku la oia i kekahi mea ano e e punohu ana i ka lewa, a haohao iho la oia i ke ano o ia mea, me ka nalu wale iho no iloko ona, e i ana penei: " He okoa no hoi ka ohu. he okoa no hoi ka noe, a he okoa no hoi ka uwahi, aka, he like loa no nae kela mea me ka uwahi, a me he mea la he kanaka no ka paha koe o uka? Mahea la hoi keia kanaka kahi i noho ai, a i nalo ai hoi lakou i kuu mau maka? A e ike ana nae hoi oukou, e pau ana oukou i ka ai ia e a'u." O ke kupu koke ae la no ia o ka manao iloko ona e pii, a o ka pii io iho la no ia. A ma kona kino ano papalua, ua lele aku la oia maluna o Nounou, aole no hoi i emo, hiki ana keia iuka o Kawaikini. Eia hoi ; iaia nae i hiki ai ma Kawaikini, ua huna mua ia aku na kanaka a pau e Kauilani, a oia wale iho no i koe a me kekahi mau kii elua, i hanaia i ke pihi uhi ma ko laua mau maka, a like loa no hoi me he maka kanaka la, a ua kukuluia laua ma kela a me keia aoao o ka puka, a o Kauilani no hoi mawaena konu o ka puka. I ka hoea ana aku nae o ua akua-pehu nei, e noho mai ana o Kauilani mawaena o na kii laau elua, a pane kikoola aku la ua akua-pehu nei me ke kokoe ana o na maka, i ka i ana aku, "O ke ola iho la no ia o keia la pololi o'u ia oukou. I hea la ko oukou wahi i pee ae ai, i nele ko'u mau maka i ka ike ana ia oukou, no ka mea, i na kau i hala e aku, ua pulumiia e a'u na kanaka o keia uka, aole hookahi kanaka i koe, pela ko'u manao, eia no ka hoi oukou ke koe nei. Pakele aku la nae oukou iloko o ia mau la, a i keia la, aole oukou e pakele, e pau ana oukou i ka ai ia e a'u." Wehe koke ae la oia i kona a luna a kiekie me he pali la, n o kona a lalo hoi, eku iho la ilalo o ka lepo, a hoopuka mai la i kona alelo manamana, weliweli, me ka manao e pulumi aku ia Kauilani a me na kii laau elua, me kona manao paha, he mau kino kanaka wale no lakou a pau. Ia wa nae, hoopuka mai la o Kauilani i kana mau huaolelo, penei, "E hoi nele oe i kou wahi i keia la, a nana mai oe o ko'u iho aku i ka la apopo." Hoi pono iho la ka waha o na akuapehu nei a like me ka mau, a hoopuka mai la i kana mau huaolelo, i ka i ana mai, " Ono wale ko mau wahi onohi momona a me ou wahi iwi palupalu n me ko ili melemele, a e lilo ana ka nani o na

kino ou i keia la i mea ole." Pane aku la no hoi o Kauilani, " Aia no hoi paha i na hana ana a kaua, i pa no hoi nau, ko no hoi kou makemake, ai no hoi oe i o'u mau onohi, aka hoi, i pa ia'u, ai hoi o'u mau wahi aku i ou mau wahi onohi walewale a me ou wahi iwi oolea i hele a pakapaka. Ua pono no nae ka make ia oe, no ka mea, he mau la loihi kou, ua hele ka alu o ko lae a uhi i ko maka, hele hoi ko ili a unahipii, e ke hoike mai nei kou mau helehelena i kou ano kahiko, a owau nei la, he mau la pokole wale no ko'u, aka, ma kuu manao, aole no oe e pakele ana ia'u. Aole nae keia o ko kaua la paio, no ka mea, ua hemahema au i keia la, apopo e ikeia ni na aoao oolea o kaua. E hoi oe a iho aku au." O ka hoi no ia o ua akua-pe-hu nei i kona wahi, me ka hoohokaia hoi o kana huakai. (Aole i pau.)