Ka Nupepa Kuokoa, Volume VIII, Number 39, 25 September 1869 — Ka Nupepa Kuokoa. HE KAAO NO KAULANI. [ARTICLE]

Help Learn more about this Article Text

Ka Nupepa Kuokoa.

HE KAAO NO KAUILANI.

Ke kupueu o ka uka waokele o Kawaikini i Wailua, Kauai, a me kana poe mamo aku. HOOPUKAlA E SAMUELA KAPOHU. HELU 2. (Miimuli <> kr kono nn:i nuii a kaU'hulehuehoo]'UKU i Kuao a iuoolelo Ilawaii a luiole īua ko ka-; k«»u nup<'pa, a 110 ka nieii hui, 110 ka lohulehu ka: uu|'H'| '>t, nolaila, ua ao aku uuikou e hooj»ukaiaj ko Kaao lluwaii malalo iho uoi. Akn, ke noinei; makou, o na oh'h.» uiaaUa a 111« na olelo hoonui- | naLuuiui o ka wa kahiko, aole uo ia he iue;i na; kakou u mauaoio aku ui; he hoike ana ia i ke! ano I:ujm.) lon o ko kakou lahui i kela \va. 0 ini| hewa a mo na olelo pelap«-la, e kapae loaaku ka ! haku Kaao ia mea uiai kona kakau anauiai.] Ia wa, holo aku la o Kapalama, a kiei aku la ia loko o ka hale, aia ka he kaikamahine ui a nani hoi. Iaia nae i ike aku ai, haule pahu iho la oia ilalo no ka eehia, a waiho a make iho la. A ike mai la o Honouliuli, aia o Kapalama e waiho a make mai ana, a haohao iho la oia i ke kumu o ia mea. laia nae i hookokoke aku ai ma kahi o ka wahine e waiho ana, aia ka ua maule loa no. Lomilomi iho la oia, a pi hoi i ka wai. O ka wai o ko lomi, o ka wai o ka lomi a pohala ae la o Kapalama. Ninau iho o Honouliuli, "Heaha iho nei keia ou ?" I mai hoi o Kapalama, "Heaha mai ka hoi kau, o ia hele ana'ku nei no hoi paha o'u a ku i ka puka, a i kiei aku kuu hana, eia ka ua kua kanaka ka moopuna a kaua, a oia no kai kahea mai nei ia kaua e komo aku. Nana aku no hoi nani launa ole. Ia ike ana aku hoi o'u, a aui mai e kahea aku ia oe, o ke poniniu ae la no paha ia o ko'u mai maka, eia ka ua haule a make iho nei au. Ina paha o keia poino ana iho nei o'u a ua hele loa oe i kahi e, ina paha ua ike ole oe ia'u." A pau ae la ka laua kamailio ana no ka make a me ke ola ana, alaila, komo aku la laua iloko o ka hale, a ike aku la i ua kaikamahine nei, a o ka hikimua no hoi ia o ko laua ike mua ana iaia ma ke ano kanaka, oiai ua hala aku la ke kino ano hua a me ke kino ano moa, a he kino kanaka hoi ka laua e ike la ia wa, a ua hoopilikiaia ko laua mau noonoo maikai e na hiohiona ano e o ka laua moopuna, oiai ua hoike mai la ka nani hiwahiwa lua ole o ua kaikamahine nei a laua e ike nei, no ka mea, aia hoi ma kona poo, ua hoopuniia e ka lei olenalena uliuli, i kapaia he "Haili " ka inoa. Ua kamaaina paha ka poe lawaia moana o na kai lipolipo i keia ano mahope o ka hiu o kekahi i-a i kapaia he Ono ka inoa. Mamua ae nae o kona lilo ana i ano kanaka, ua hoomomoa mua no o Kapalama i na pau o kela ano keia ano, a ua makaukau e wale no i o la honua. A o kekahi o na pau ana i hoolako mua ai, oia no kana i hookakua aku ai ma kona hope, a ua like hoi kona wai hooluu me ka welo ana aku a ka la i ka ili o ke kai, a kapa aku la i kona inoa o Lepeamoa. A eia ka mea kupanaha imua o kou ike ana e ka mea e heluhelu ana, o ke kamailio ana o keia keiki me ke anahulu ole o na la o ka noho ana mawaho o ko-

na punana, aka, aole no nae hoi kakou i malihini i ka moa i kona wa e hoea mai ai mai loko mai o ka hua, e ike no kakou e piopio ana no; aiwaiwa loa aku hoi keia, alua kino i ke kanawalukumamakahi. A maanei hoi e nana ae kakou i ke kamailio pu ana o ua kaikamahine nei me na kupuna. oiai wahi a ua moopuna nei, "Akahi no paha olua a ike i kuu kino kanaka la : Eia la he kino eepa, a ua ike maka iho la no hoi olua i kahi i hoea mai ai o keia kino." Ae mai la no hoi na kupuna. A ia lakou no e kamailio ana, ono ae la ua kaikamahine nei i ka i-a. a olelo aku la i na kupuna, "E hele paha au i ka lawaia i i-a na kakou." Ka hele ana o Lepeamoa i ka lawaia i kahakai—Kona hoi ana i ka hale me ka i-a.—Kona ike i ka hanau ana o kona muli oia o Kauilani. A mahope iho o ka pau ana o ka lakou kamailio ana, hoi aku la na kupuna i ko laua mau hale pakahi, no ka mea, he hale okoa no ko Kapalama, a o Honouliuli, hoi aku la oia i ka Mua, (he wahi kapu i na wahine wahi a ka poe kahiko, a o na kane wale no ka poe kupono ia hale). A koe wale iho no ua kaikamahine nei iloko no hoi o ia wa i naue aku ai oia ma na kapa kahakai o ia wahi e kui opihi, ako limu, oo heepali a me kela ano ia keia ano ia e loaa mai ana i kona lima. Iaia nae e iho ana a aneane aku e hiki i kahakai, hoea aku la keia he wahi ahua, a nana aku la i kai, ike aku la nae oia i ka hai mai o ka nalu i ka ae one a me ka waiho laula mai o na kohola o ia kahakai. Holo kiki aku la keia a ku ana i ka ae one, hookunana iho la keia, o ka hele e lawaia, a o ka au e heenalu. A maopopo kona manao no ka hele mua e kaha nalu. Ia wa, wehe ae la oia i kona pa-u mai kona puhaka ae, a au aku la e kaha nalu, a o ka maka mua no hoi ia o kona hee ana i ka nalu, nolaila, ua kupono io paha ia kakou ke hoomanao ae i keia mau wahi lalani mele i hakuia e Walia, penei : "Kuu hoa mai ka nalu muakau, O kulana nalu a ke kaupu—e, He upu aloha keia ia oe E Maholekinaukalani," &c. laia nei no nae e nanea ana i ka hoopaepae nalu, ike iho la oia i keia mau hee kulua e ou ana iluna o kahi pukoa, a make a lilo iaia nei, a waiho ana i kula. I wale iho la no ia, " Ka kuu mau wahi kupuna mau hee no hoi keia, no ka mea, elua no hoi olua a elua no hoi keia mau hee i loaa ia'u i kinohi." Hoomaka hou aku la oia e au, aka, ike e iho la oia i ka maewa o keia mea i ka pai ia mai e ka nalu i ka ae kai, lalau iho la oia, eia ka he hee. I hou iho la oia, "Ka ke akua hee no hoi keia." Hoihoi aku la no keia a waiho iuka. Au hou aku la ua kaikamahine nei i ka hoopaepae nalu. A iaia e hoopaepae nalu ana, pae pu iho la oia me kekahi hee, a hiki i kahi i pau ai ka pae ana, ike iho la oia i ke ka alo ana ae o keia mea ma kona alo, i lalau aku ka hana, eia no ka hoi he hee. " O ka'u hee no hoi keia." Hoihoi aku la no hoi keia a waiho aku la ma kula. Hoopau keia i ka manao ana no ka nalu, a hele aku la ma ke ano lawaia. A mamuli o kona ano mana, ua pii pa-ha mai na ia o kela ano keia ano a ku ana ke ahua imua o ko ia nei alo. Halihali aku la keia a hiki ma kahi i waiho ai na i-a mua a me kahi pa-u ona. Momoku mai la keia i ka pohuehue, a hana haawe iho la i mea e hiki ai keia mano i-a. Kakua ae la oia i kona pa-u, a hookomo no hoi i na aweawe ma kona mau poohiwi, a pii aku la a hiki ma kahi i ku ai o kauhale o lakou, me ke kaumaha i ka i-a, nolaila, ua kupono loa keia wahi lalani mele ke hoopili aku penei, "Hoi luuluu i ke one o Hanakahi." A hiki keia i ka hale, a haawi aku la i kana ukana i kona mau kupuna, me kona hahai aku no hoi i ke ano o na ia mua i loaa ai iaia. A ike na kupuna i ka nui launa ole o ka i-a, olioli iho la laua me ka akena ana, a ua maa no hoi kakou aa ia ano mai kinohi mai a hiki i keia kau e nee nei. Ua hoomau no hoi o Lepeamoa ma ka hele mau ana i ka lawaia i na la a pau a hala he mau mahina. Aka, ma ia hope iho, ike e aku la oia i ka hanau ana o ka mea nona keia kaao, oia hoi o Kauilaninuikanakamaikai, a he ike hope ka Kapalama mamuli o ka hana hailona ana. A maanei hoi, e waiho ae kakou no ke kamailio ana no Lepeamoa, a e huli

ae kakou e nana i ka hanau ana o Kauilani a me kana mau hana ma Kauai. Ka hanau ana o Kauilani.—Ka ulu ana o kona kino a lilo i kanaka makua—Ka ka makuakane olelo i mua o kana keiki. I ka la i hanau ai ua kamaeu nei o ka uka waokele o Kawaikini, he la ia i hoonaueue ia iho ma Kawaikiui a puni, oia hoi, ua ka ua, kahe ka wai, kui ka hekili, ne-i ke olai, olapa ka uila, pio ke anuenue i ka lewa, ua ka ua kokoula i ka moana, aole malaila wale no keia mau hoailona ua puni loa o Kauai. A o ka wa no ia i oki ai ka piko o ke keiki, a lawe ia aku la e na kupuna kane akua e Laukaieie a me Kaniaula e hoauau iloko o Waiui; he punawai hooulu kanaka keia ; a i ka wa a laua i lawe ai a hou i ke keiki i ka wai aia hoi ua hiki wawe ka nui o ua keiki nei, aole i liuliu mahope mai nui loa ae la ua keiki nei a kanaka maikai, i ka nana aku, oia hoi, pali ke kua mahina ke alo, a hoohume aku la ua mau kupuna nei i ka malo i ka hope o ka moopuna, a ua kapaia keia malo o Paihiku kalani, a o keia mau kupuua no ka mea nana e malama, a hiki wale i kona wa i hoao wahine ai. A elua ano i keia mau kanaka he kino kanaka a he kino makani wahi a ka olelo. A nui loa ae la keia a ku i ke ano kanaka makua a ikaika no hoi. A he mea haohao keia ia Keahua a me Kauhao, i ka ike ana aku i ka nui hikiwawe o ke keiki a laua ; a ia wa olelo aku o Keahua ia Kauilaui. E he mea-e hoi ko ui a me ko kanaka makua koke mai uei i keia wa, o ke ola iho la no ia o keia mau iwi ia oe. Heaha ka mea e ola ai oe ia'u? I mai kela o kuu hoa paio i noke ai maua i ke kaua a hala na makahiki he nui ; a pio au a oia ka mea o makou i noho ai i keia uka me kona ike ole mai ua kuhi paha ua pau makou i ka make ; aole nae me a'u wale i kaua ai, me ou mau kupuna i nee nee aku la i ka aoao mau o ka honua, oia hoi o Mano, a me Hookau, a me Kapulauki, a hiki mai ia'u nei a e pono paha oe e kii e pepehi i ua hoa paio la o'u, ae mai la o Kauilani. No ke akua pehu ale kanaka. He wahi mea hoakaka aku, o keia akuapehu he hoa paio no Keahua a me kona mau kupuna a hala aku i ka make lakou a hiki mai ia Kauilani nei. A o keia no hoi kekuhi kupu ino nana i ulupa iho i na wahi kauna kanaka o Kauai, iloko oia wa e noho alii ana o Manokalanipo, a hiki mai ia Keahua a pakele mahunehune lakou, a noho i uka o Kawaikini, a hiki wale i ka nui ana o Kaui lani. A o kahi e noho ai o keia akua aia i kai o Wailua, i kahi i kapaia o Papaalae, a malaila no hoi kahi i kaua ai o Kauilani me ua akua nei. (Aole i pau.)